2018 / 4  E-Bülten
GERİ
SİNAN’IN İSTANBUL’U: ZAL MAHMUD PAŞA CAMİİ
 

 


Sinan’ın geç dönem eserlerinden Zal Mahmud Paşa Camii, Sultan III. Murad (ö. 1595) dönemi vezirlerinden Zal Mahmud Paşa ve eşi Şah Sultan tarafından yaptırılmıştır.

Boşnak asıllı Mahmud Paşa bir süre Topkapı Sarayı'nda Kapıcıbaşı olarak bulunduktan sonra, sırasıyla Budin, Halep ve Anadolu beylerbeyliklerine yükselerek ün kazandı. Aynı zamanda güreşçi de olan ve iri cüssesiyle bilinen Zal Mahmud Paşa, dönemin Venedikli diplomatlarının raporlarında aktardığına göre, Osmanlı sarayında yükselmesini zekasından çok gücü ve gözü karalığına borçluydu.

Zal Mahmud Paşa 1574’te, III. Murad’ın veziri olarak atandıktan sonra, padişahın kız kardeşi Şah Sultan’la (d. 1545) evlendi. Ancak Şah Sultan’la mutlu evlilikleri üç yıl sürebildi; 1577 yılında önce Zal Mahmud Paşa, ondan on üç gün sonra da Şah Sultan vefat etti. Eşlerin vasiyeti üzerine, caminin inşa sürecini ve yapım giderlerini karşılayacak ortak vakfiyelerin yönetimini Şah Sultan’ın annesi; imparatorluğun o dönemdeki en güçlü kadını Valide Nurbanu Sultan üstlendi.

 

Haliç kıyısında bir yamaç kenarında bulunan caminin inşasının 1580 yılında tamamlandığı tahmin ediliyor. Cami, 12.5 metre çapında merkezi tek bir kubbenin örttüğü kareye yakın dörtgen bir plan üstüne oturur. Sinan, uzun yıllar geliştirerek mükemmelleştirdiği, kubbeler ve yarım kubbelerle piramidvari yükselen iç ve dış mekan tertibini Zal Mahmud Paşa Camii’nde terk etmiştir. Üsluptaki bu keskin sayılabilecek dönüş, mimarlık tarihçilerine bir dönem, caminin mimarının Sinan’ın öğrencilerinden biri olabileceğini düşündürttüyse de, bugün Zal Mahmud Paşa Camii’nin Sinan’ın eseri olduğu konusunda herhangi bir şüphe bulunmaz.

Caminin benzersizliğinden coşkuya kapılan Evliya Çelebi "Seyahatname"sinde şunları söyler: "Ancak hepsinden gösterişli ve mükemmel olanı Zal Paşa Camii’dir. İrem bağı içinde, iki tarafı ana yol olan aydınlık bir camidir ki Osmanlı topraklarında vezir camilerinin içinde bundan nurlu bir cami inşa olunmamıştır... Eğer bu caminin tarzı, üslubu ve binasının şeklini tam olarak tasvir etsek bir cilt kitap olur. Minaresi çok sanatlı ve yüksektir. Koca Mimar Sinan Ağa, yaratıcı ustalığını bu camide apaçık gösterir."

© Copyright 2015 T.C. İSTANBUL VALİLİĞİ
Bu e-posta, İstanbul Valiliği e-bültenine abone olduğunuz için size ulaştı.
Aboneliğinizi sonlandırmak isterseniz lütfen tıklayınız.
Facebook Twitter Google+ T.C. İstanbul Valiliği